Amateurfotograaf Kristján Unnar Kristjansson is een specialist in het fotograferen van het spectaculaire noorderlicht en dat zie je! Geniet mee van dit adembenemdende lichtspel boven IJsland.

Het noorderlicht of aurora borealis – genoemd naar de Romeinse godin Aurora (dageraad) en het Griekse woord 'boreas' (wind) – is vooral zichtbaar in de poolgebieden en wordt meestal 's nachts waargenomen. Het kleurt de noordelijke horizon groenachtig of met een rode gloed.

Kristján Unnar Kristjansson maakte de voorbije negen jaar het zo prachtig mogelijk vastleggen van het noorderlicht tot zijn missie. De 31-jarige fotograaf zegt dat hij vaak op zoek gaat naar afgelegen plekken waar er geen lichtpollutie is om het beste shot te verkrijgen. Dat betekent dat hij soms 10 tot 15.000 kilometer moet omrijden voor het perfecte plaatje. Maar dat loont dan ook de moeite.

"De ervaring valt met geen woorden te beschrijven", zegt hij in de Telegraph. "Ook al heb ik het nu al vaak gezien, ik ben nog altijd helemaal van mijn melk als het verschijnt." Technisch gezien is het ook geen makkelijke karwei en er is, volgens Kristjansson, ook veel geluk mee gemoeid. "Maar geen enkel ander natuurfenomeen kan hieraan tippen. Ik raad iedereen aan om IJsland, Noorwegen, Groenland of Alaska te bezoeken, alleen al voor het noorderlicht."

HLN

Klik hier voor spaectaculaire foto's van het noorderlicht

In het West-Afrikaanse land Benin is er na weken van zware regenval geen einde van de overstromingsramp in zicht. Ongeveer twee derde van het land staat onder water. Nieuwe regenval deed in het noorden de rivier de Niger buiten haar oevers treden waardoor de situatie verergerde. Dat meldt het VN-agentschap voor humanitaire zaken (OCHA).

Volgens VN-coördinator Nardos Bekele-Thomas is de nood zeer groot. Door de overstromingen zijn minstens 680.000 mensen getroffen, van wie er ongeveer 200.000 dakloos zijn. Volgens schattingen van de Verenigde Naties werden in totaal 128.000 hectare gewassen vernietigd. Meer dan 80.000 koeien, geiten en schapen vonden de verdrinkingsdood.
 
"Levensmiddelen hebben momenteel de prioriteit op het vlak van hulpgoederen", zei Moumini Ouedraogo van het Wereldvoedselprogramma van de VN over de internationale hulpverlening aan de bevolking van Benin. "Veel gezinnen verloren hun gewassen en de gevolgen kunnen catastrofaal worden tenzij we snel handelen."
 
Tot dusver leverde de VN in de overstroomde gebieden waterzuiveringstabletten, muskietennetten en medicijnen voor de behandeling van cholera. In de komende dagen worden aan dakloze gezinnen in de zwaarst getroffen gebieden 430 tenten uitgedeeld. Aangezien meer dan 50.000 huizen verwoest zijn, moeten veel slachtoffers van de overstromingen hun toevlucht nemen tot opvangcentra.

HLN 

Tropische storm Tomas trok maandag ten noorden van Bonaire, Curaçao en Aruba langs. Momenteel is hij zich aan het ontwikkelen tot orkaankracht. Daarbij zet Tomas later deze week naar verwachting koers in de richting van het al zo geplaagde Haïti.

Overlast op Bonaire, Curaçao en Aruba door onweersbuien
Tomas heeft Bonaire, Curaçao en Aruba grotendeels gespaard. Hij trok nog het dichtst langs Aruba, maar deed dat nog altijd op een afstand van 200 kilometer. Bovendien waaide het rond de kern ‘slechts’ met windkracht 9 en maximale stoten van 90 kilometer per uur. En dat was dus ver weg op zee.

Op de eilanden zelf trok de wind niet verder aan dan naar matig. Kortom: dat stelde weinig voor. Wel ontstonden zware onweersbuien die aan Tomas gerelateerd waren. Deze veroorzaakten op diverse plaatsen wateroverlast. Volgens de lokale Meteorologische Dienst gebeurde dat in de “gebruikelijke straten en gebieden”. Kortom, het was zeer vervelend voor de bewoners op die plaatsen en volgens het Antilliaans Dagblad ontstond ter plekke een “chaos door noodweer”, maar gelukkig was er weinig gevaar.

De cijfers van de natste beschikbare meetstations: op het vliegveld van Curaçao kwam het maandagavond laat in drie uur tijd tot 70 millimeter neerslag. In 12 uur tijd werd in totaal 94 liter per vierkante meter genoteerd. Het vliegveld van Bonaire kreeg afgelopen nacht in 3 uur tijd 42 millimeter voor de kiezen. 

Haïti in gevarenzone
Waar Tomas relatief weinig problemen opleverde voor Bonaire, Curaçao en Aruba, kan dat wel eens heel anders worden voor Haïti.

Eerder heeft Tomas al orkaankracht bereikt, met ten westen van St. Lucia zelfs gemiddelde windsnelheden van circa 160 kilometer per uur (categorie 2 orkaan) met windstoten tot tussen 190 en 200 kilometer per uur. En na een tijdelijke afname tijdens passage van Bonaire, Curaçao en Aruba, neemt de storm nu weer in kracht toe.

Het Amerikaanse Hurricane Center verwacht dat het systeem zich later op woensdag lokale tijd opnieuw ontwikkelt tot orkaankracht. Vervolgens buigt Tomas af. Momenteel wordt hij nog gestuurd door een oostelijke stroming aan de zuidflanken van een hogedrukuitloper. Vanaf donderdag komt de tropische storm in een zuidelijke tot zuidwestelijke luchtstroom terecht aan de oostzijde van een uitloper van lagedrukwerking.

De koers van Tomas is momenteel nog zeer onzeker – zie ook de routeverwachting hiernaast – maar de voorlopig meest waarschijnlijk route brengt hem begin komend weekend over Haïti. Dat kan vervelende gevolgen hebben voor de inwoners van het straatarme land. In januari raakten 1,5 miljoen mensen dakloos door een zware aardbeving. Ze wonen nu in voor wind zeer kwetsbare tentenkampen. Bovendien gaan tropische stormen en orkanen altijd gepaard met extreem veel regen. Trekt Tomas inderdaad vlak langs of over Haïti dan is gemakkelijk meer dan 250 millimeter regen mogelijk, met gevaarlijke modderstromen tot gevolg.

Overigens liggen ook de Dominicaanse Republiek en het oosten van Cuba liggen in de gevarenzone – zie wederom de verwachte trekrichting van Tomas ter linkerzijde van dit artikel.

Bronnen: Meteo Consult, Antilliaans Dagblad, NOAA/Hurricane Center, Nederlandse Rode Kruis

Nader Verklaard
November is afgeleid van Novem, de negende maand. Het vaak onstuimige weer heeft november namen opgeleverd als wind- of dolmaand. In de volksmond wordt de derde herfstmaand ook wel nevelmaand genoemd. Opmerkelijk zijn de grote tegenstellingen in het weer. Een nazomers weertype met 20 graden of meer is evengoed mogelijk als strenge vorst met meer dan 10 graden onder nul. November is de natste maand van het jaar met landelijk 79 mm neerslag in 72 uur.

KNMI

De gemiddelde temperatuur in oktober in De Bilt is uitgekomen op 10,4 °C, vrijwel gelijk aan het langjarig gemiddelde van 10,3 °C.
Begin oktober was het dankzij een zuidcomponent in de stroming zeer zacht. Tijdens deze eerste decade (dag 1 tot en met 10) was sprake van een echte nazomer. In De Bilt eindigde de eerste decade met een gemiddelde temperatuur van 14,9 °C op een gedeelde derde plaats in de rij van zachtste eerste oktoberdecades sinds 1901.

Op 3 en 4 oktober steeg de temperatuur in vrijwel het hele land, waaronder in De Bilt, tot 20,0 °C of hoger (warme dagen). Het normale aantal warme dagen in oktober bedraagt in De Bilt ook twee. In het zuidoosten van het landen werden lokaal zelfs vijf warme dagen op rij genoteerd. De landelijk hoogste temperatuur, 23,9 °C, werd gemeten in het Limburgse Ell op 3 oktober.
Na het zachte begin van de maand draaide de stroming juist naar het noorden en volgde een lang, vrij koud tijdvak. Op 17 oktober daalde de temperatuur in De Bilt voor het eerst na de zomer tot beneden het vriespunt (vorstdag: minimumtemperatuur lager dan 0,0 °C). In totaal telde oktober er drie vorstdagen tegen één normaal). In het oosten vroor het lokaal op zes dagen. Met name in de kustgebieden heeft het in oktober nog niet gevroren, De landelijk laagste temperatuur in oktober, -3,6 °C, werd gemeten op 18 oktober op de vliegbasis Twente.
Aan het einde van de maand werd met een zuidwestelijke stroming weer zachte lucht aangevoerd.

Gemiddeld over het land viel 70 mm neerslag gevallen 82 mm normaal.
Het droogst was het in het oosten en zuidoosten van het land, in het westen en noorden viel de meeste neerslag. Van de KNMI-stations was Hoek van Holland het natst met 107 mm, in Ell viel met 45 mm de minste neerslag. In De Bilt werd 88 mm afgetapt tegen 77 mm normaal.
In een groot deel van het land viel er gedurende twaalf dagen, in het tijdvak van 3 tot en met 14 oktober, geen of nauwelijks neerslag.
Landelijk bezien natte dagen waren 15 oktober met 11 mm en 19 oktober met 15 mm.

Het aantal uren zonneschijn gemiddeld over het land was 123 tegen 105 normaal. De regionale verschillen in het aantal zonuren waren slechts klein. Het zonnigste KNMI-station was Vlissingen met 138 zonuren, Rotterdam, Nieuw Beerta en Hupsel waren het minst zonnig met 109 uren. In De Bilt kwam de maandsom uit op 112 tegen normaal 106.

Vorig jaar oktober bedroeg in De Bilt de gemiddelde temperatuur 10,7 °C, het aantal uren zonneschijn 123 en de neerslagsom 90 mm.

Normaal = het langjarig gemiddelde over het tijdvak 1971-2000

KNMI

De zon is weer wakker. Na een lang zonnevlekkenminimum, dat zich globaal de laatste 6 jaar heeft voortgesleept, neemt de laatste tijd het aantal zonnevlekken aan het oppervlak van de zon gestaag toe. Ook veranderingen in andere parameters wijzen erop dat de zon z’n inactieve periode van de laatste jaren achter zich heeft geladen. Zo wordt ook de hoeveelheid UV-straling van de zon die het aardoppervlak bereikt, geleidelijk weer groter. Het is dit type straling dat van invloed kan zijn op het weer op aarde.

Het waren de afgelopen jaren spannende tijden voor de volgers van de zon. Veel langer dan verwacht bleven zonnevlekken, donkere plekken aan het oppervlak van de zon, uit. Normaal is de mate waarin de zon met zonnevlekken te maken heeft aan een cyclus onderhevig die ongeveer 11 jaar duurt. Binnen deze 11 jaar vallen een maximum, waarin voortdurende zonnevlekken te zien zijn en een minimum, waarin bijna geen zonnevlekken te zien zijn. Een soort golfbeweging dus, waarin de grafiek rond 2 a 3 jaar in de buurt van het maximum bivakkeert en enkele jaren later dan weer een jaar of 2 a 3 in de buurt van het minimum. De tussenliggende opbouw naar het maximum en afbouw naar het minimum nemen ook ongeveer zo’n periode in beslag.

Het minimum tussen zonnecyclus 23 (de vorige) en zonnecyclus 24 (de huidige) nam grofweg 6 jaar in beslag. Pas sinds begin dit jaar hebben de vlekken hun plek aan het oppervlak van de zon geleidelijk weer terug weten terug te veroveren. Ook in de grafiek van David Hathaway, naast dit verhaal, is te zien dat we ons intussen duidelijk van het minimum hebben verwijderd. Eigenlijk vinden veel deskundigen dit best een beetje jammer. Al lange tijd wordt bij voorbeeld nagedacht over de invloed van de activiteit van de zon op de aan de gang zijnde klimaatverandering. Hoe kun je die beter testen als de zon zich een tijdje atypisch gedraagt? Dan kom je echt nieuwe dingen te weten, zaken waarvan nu alleen nog maar hypothesen bestaan.

‘Maunder minimum’
Een voorbeeld uit het verleden, waarin de zon lange tijd inactief was, speelde zich af aan het einde van de 17e en in het begin van de 18e eeuw. Die periode staat bekend als het zogenaamde ‘Maunder minimum’. Deze periode duurde ruim een halve eeuw. Gedurende dat tijdvak was het ongebruikelijk koud in ons deel van de wereld, met meerdere zeer strenge winters tijdens welke er bijvoorbeeld op de Thames geschaatst kon worden. In steeds meer publicaties werd erop gewezen dat, mocht de zon ook nu zo lang inactief blijven, de gevolgen daarvan voor het weer op aarde regionaal ook significant zouden kunnen zijn. Nu de zon uit zijn slaap lijkt te zijn ontwaakt, kunnen die speculaties waarschijnlijk weer voor een tijdje de kast in.

Overigens is de verwachting wel dat het volgende zonnevlekkenmaximum, dat nu ergens in het jaar 2013 wordt verwacht, duidelijk minder markant zal zijn dan de maxima die we van de afgelopen cycli gewend waren. Daarna gaat het snel naar het volgende minimum.

Beïnvloedt inactieve zon het weer?
Hoe het zit met de invloed van de inactieve zon op het wereldwijde of het lokale weer, weten we niet precies. In Engeland is onlangs wel een onderzoek verschenen met als uitkomst dat de koude winter van 2010 daar (die een 14 plaats haalde op de ranglijst van de laatste 160 winters en op de Britse eilanden nog veel meer overlast veroorzaakte dan in ons land) mogelijkerwijs terug te voeren is op veranderingen in de atmosfeer, samenhangend met het inmiddels voorbije, verlengde zonnevlekkenminimum. De Britse onderzoeker onderzocht, aan de hand van de Centraal-Engelse temperatuurreeks (die tot 351 jaar geleden teruggaat), hoe het weer in die periode reageerde op veranderingen in de activiteit van de zon. Het mooie van die temperatuurreeks is dat hij teruggaat tot het begin van de periode van het zogenoemde Maunder minimum, een langdurige episode van geringe zonneactiviteit in de tweede helft van de zeventiende eeuw die vooral in Europa gekenmerkt werd door het vaker dan nu optreden van strenge winters.

Uit een studie naar 9000 jaar zonneactiviteit blijkt dat een cyclus aan te wijzen is waarin de zon in ongeveer 300 jaar tijd naar een maximum aan activiteit toewerkt, om daarna heel snel minder actief te worden voor een periode van rond 100 jaar tijd. De Engelse onderzoeker stelt dat een nieuwe periode van verminderde activiteit vanaf 1985 bezig is en nu versterkt doorzet. De laatste helft van de vorige inactieve periode viel tijdens dat Maunder Minimum.

Effect zit in de straalstroom
Het effect van een zonnevlekkenminimum op het weer in Europa is terug te voeren op het feit dat de straalstroom hier in de winter zo’n belangrijke rol speelt, heeft de onderzoeker uitgevonden. Volgens hem is het zo dat de kans op een geblokkeerde luchtdrukverdeling – vooral in Europa – groter wordt in perioden waarin de zon weinig actief is. Blokkades, die onder normale omstandigheden vooral in het noordoosten van de VS en Canada optreden, zouden door veranderingen in de straalstroom verder naar het oosten, de Oceaan op worden geduwd en zouden daardoor hun invloed vooral op het weer in Europa doen gelden, zo denkt hij.

Bepalend is de hoeveelheid van de zon afkomstige UV-straling die in perioden met grote zonneactiviteit een stuk groter is dan in perioden van verminderde zonneactiviteit. De invallende UV-straling blijkt, vooral in de gebieden rond de evenaar, van behoorlijke invloed te zijn op de temperaturen van de luchtlagen in de stratosfeer tussen 20 en 50 kilometer hoogte. En die temperaturen kunnen weer invloed hebben op de sterkte van bepaalde winden in de stratosfeer. Dat effect op zijn beurt werkt naar onder door op onder meer de straalstroom in de onderliggende troposfeer. En zo kun je aantonen dat veranderingen in de zonneactiviteit er de oorzaak van kunnen zijn dat de ligging van de straalstroom met een aantal graden wordt verlegd.

Overigens is het effect, dat zo met de inactieve zon samenhangt, niet meer dan lokaal. De winter van 2010 mag op de Britse eilanden dan koud zijn geweest, wereldwijd was de winter de op vier na warmste uit de meetreeks. Verder was het ook in het Maunder minimum niet zo dat er in Europa alleen maar strenge winters optraden. De koudste winter uit de Centraal-Engelse temperatuurreeks was bij voorbeeld die van 1684. Het jaar erop, toen de activiteit van de zon nog steeds erg gering was, werd de warmste winter tot nu toe uit de hele reeks behaald.

Bronnen: Meteo Consult, BBC News, Environmental Research Letters

21 oktober veroorzaakte een storing op het Portugese eiland Madeira zware neerslag, met overstromingen tot gevolg.

Door de zware regenval zijn hele landstreken ondergelopen en rivieren buiten hun oevers getreden. De straten in de hoofdstad Funchal staan onder water. Door de autoriteiten is er een crisisteam ingesteld. Vluchten van en naar het vakantie-eiland Madeira zijn omgeleid.

De oorzaak van de zware regenval was een regenstoring die behoorde bij een lagedrukgebied. Het lagedrukgebied strekte zich uit vanaf de Azoren richting Madeira. Normaal gesproken heeft het zogenaamde Azorenhogedrukgebied hier de touwtjes in handen.

De langjarige gemiddelde neerslag voor Madeira in oktober bedraagt slechts 8 mm. Donderdag viel er in korte tijd 53 mm regen!

WeerOnline.nl

Sedert het begin van het regenseizoen in West- en Centraal-Afrika zijn daar volgens de Verenigde Naties de voorbije weken minstens 377 mensen om het leven gekomen. Volgens woordvoerster Elisabeth Byrs van het VN-bureau voor Humanitaire Aangelegenheden (OCHA) treffen overstromingen meer dan 1,5 miljoen inwoners van Benin, Nigeria, Guinea, Mali, Togo en Tsjaad.
Oogsten zijn verwoest, huizen en wegen zwaar beschadigd. In meerdere landen konden de scholen door het noodweer niet zoals gepland een nieuw schooljaar aanvatten.
 
Bijzonder getroffen is Benin waar er sinds begin oktober zowat 680.000 mensen het slachtoffer van overstromingen zijn geworden. In Nigeria viel met 118 het meeste aantal dodelijke slachtoffers. In Mali zette de regen zelfs de woestijn onder water. Volgens Byrs kan de balans nog oplopen.

HLN

Taiwanese autoriteiten hebben vandaag verschillende helikopters ingezet om 400 toeristen, die gestrand zijn op een bergpas, te redden. De toeristen kwamen vast te zitten na een grondverschuiving veroorzaakt door de tyfoon Megi.

De toeristen, onder wie 230 Chinezen op twaalf bussen, zitten sinds afgelopen donderdag vast op de Suhua-snelweg in het oosten van Taiwan. Verschillende delen van de snelweg werden bedolven onder vallende rotsblokken. Van één van de bussen, met negentien Chinese toeristen aan boord, is voorlopig geen spoor.
 
"We proberen al urenlang om contact te krijgen, maar voorlopig zonder resultaat", zegt Wu Chao-ping, de manager van het reisbureau van de groep. "Het Chinese reisbureau in kwestie werd gevraagd om contact op te nemen met de familieleden van de inzittenden, zodat zij kunnen proberen om de passagiers op hun gsm te bellen."
 
Slechte weersomstandigheden en hevige regenval als gevolg van de tyfoon maken de reddingsoperaties extra moeilijk. "We moeten dringend eten, kleren en regenjassen overbrengen naar de gestrande toeristen. Indien nodig, zal het leger gespecialiseerde troepen sturen", zo zegt president Ma Ying-jeou.

HLN

In het zuiden van China hebben 140.000 mensen hun huizen verlaten in afwachting van de mogelijke passage van de tyfoon Megi. Op de Filipijnen maakte Megi 19 doden, in Thailand zeker 10. In Vietnam lieten 46 mensen het leven.

Volgens meteorologen kan Megi in het zuiden van China de zwaarste tyfoon in 20 jaar worden. Wetenschappers houden de komende dagen in de provincie Guangdong rekening met tot zeven meter hoge golven. In sommige regio's is het treinverkeer alvast stilgelegd.
 
Zuidoost-Azië is het een en het ander gewoon op het vlak van taifoens, maar Megi is toch een buitenbeentje. Op de Filipijnen, waar er elk jaar ongeveer 20 wervelstormen hun opwachting maken, was Megi met windsnelheden tot 260 kilometer per uur de heftigste taifoen in vier jaar.

HLN